Zelfverzekerdheid en stem

Vanmorgen bij mijn wekelijkse logopedie sessie een kleine openbaring gehad. De afgelopen weken ben ik aan het oefenen om mijn strottenhoofd opnieuw te leren gebruiken, om in een hogere toonsoort te kunnen spreken. Om een idee te geven hoe moeilijk dat is: probeer maar eens te praten in een toonsoort die niet je eigen is en zonder het gebruik van je borstkas als klankkast, houdt dat de hele dag vol. Ik gaf dus aan dat ik het erg moeilijk vind en dat ik vooral op mijn werk steeds weer het laag in duik. Zelf dacht ik dat dat vooral kwam omdat ik naar meer volume zoek. Daarin werd mijn ongelijk bewezen.

Mijn logopediste liet me een paar kleine oefeningetjes doen, om me te laten horen dat die lage toonsoort niet komt door het zoeken naar volume. Integendeel zelfs, als je harder praat gaat de toon automatisch omhoog. Dat lage komt voort uit onzekerheid, waardoor je ineen duikt en minder hard gaat praten. Ze liet me ervaren dat als ik enthousiast ben juist omhoog ga in toonsoort en het ook beter weet vast te houden. Dat was wel een enorme eye-opener. Haar advies: zorg dat je jezelf goed voelt en zelfverzekerd, ook over je uiterlijk. Besteed aandacht aan kleding, accessoires en make-up. Veel zelfvertrouwen en enthousiasme helpen mijn stem te krijgen waar ik ‘m hebben wil. Mede omdat zelfverzekerd zijn ook je houding verbeterd en daarmee een beter uitgangspunt voor bewuster stemgebruik.

Die extra aandacht aan kleding, dat wilde ik eigenlijk vanmiddag gaan regelen. Ik heb nood aan kleding voor de koude seizoenen, ik heb daar amper wat voor. Maar dat ene kwaaltje wat ik al mijn hele heb heeft roet in het eten gegooid: eczeem. De jeuk was vandaag zo ondragelijk dat ik niet meer helder kon denken en in plaats van kleding kopen, ik met niet meer dan een middeltje tegen de jeugd jeuk naar huis ben gegaan. Vechtend tegen de tranen, maar dat was tevergeefs. Ik ben wat jeuk betreft wel wat gewend, maar zó heftig heb ik het nog nooit meegemaakt. Dat kleding kopen schuif ik maar even vooruit.

Les 1: Hardop lezen

Mijn lichaam verandert langzaam en dat gaat bijna vanzelf. Het enige wat ik daar echt voor hoef te doen is tweemaaldaags twee pilletjes slikken, de rest gaat dan vanzelf. Helaas gaat mijn stem niet anders klinken, dat vergt oefening en het resultaat kent harde grenzen. Die grens heb ik gelukkig nog niet bereikt. Ik ben dus begonnen met logopedie, om mijn stem een vrouwelijker klank te geven. Dat is erg moeilijk. Gewoon de oefeningen in het geheel al en vooral om het vol te gaan houden in het dagelijks leven.

In mijn FAQ heb ik al uitgelegd dat toonhoogte niet de enige factor is die bepaalt of een stem mannelijk of vrouwelijk wordt bevonden, intonatie en stemgebruik spelen daar ook een grote rol in. Die laatste twee, en nog wat andere factoren zijn goed te beïnvloeden. Toch beginnen we bij de toonhoogte. Ik heb gelukkig nog ruimte in mijn stembereik om nog iets omhoog te gaan. Dat is nog best moeilijk want vooral in de top van mijn bereik is het nu nog niet zuiver en heeft mijn stem neiging tot overslaan. Dat moet geoefend worden. Oefenen, oefenen, oefenen.

Denk eens aan een snaar, of nog makkelijker aan een elastiekje. Als je die aanspant en er een keer aan tokkelt hoor je een bepaalde toon. Als je dat elastiekje wat verder uittrekt en nog een keer tokkelt dan hoor je een hogere toon. Met stembanden gaat dat precies zo: strakker aanspannen betekent een hoger geluid, ontspannen een lager geluid. Er zijn ook operaties voor, dan worden je stembanden gewoon strakker aangespannen met als resultaat een hogere stem. Dat is een laatste redmiddel als logopedie niet helpt, je raakt dan definitief je lage stembereik kwijt. Alsof je bij een piano de snaren voor de lage tonen doorknipt. Om het over de risico’s maar niet te hebben. Overigens, zo’n operatie zal nooit meer effect hebben dan je met logopedie kan bereiken, het kost alleen minder moeite.

Daar draait het om: moeite doen. Gaandeweg heeft mijn stem zich ontwikkeld en ik deze op een bepaalde manier te leren gebruiken. Nu moet ik mijn stem anders leren gebruiken. Mijn spieren zo aanspannen dat mijn stembanden strakker komen te staan en een hoger geluid voortbrengen. Om dat voor elkaar te krijgen moet ik mijn strottenhoofd bewust bepaalde dingen laten doen, terwijl de exacte aansturing normaal totaal onbewust gaat. Ik moet een nieuw muscle memory kweken door oefening. Dat kost best wel wat concentratievermogen en daarom les 1: Hardop lezen! Als ik gewoon praat moet ik nadenken over wat ik zeg en mijn hersenen doen de rest. Als ik een tekst voorlees hoef ik niet na te denken op de inhoud en kan ik mezelf concentreren op het gebruik van mijn stem. Vergelijk het met leren lopen: in het begin ben je heel erg bezig niet om te vallen en ook daadwerkelijk vooruit te komen, dat vergt alle aandacht. Als je zover bent dat je dit kan lezen dan is de bestemming waar je heen loopt belangrijk en denk je niet na over het zetten van je linkervoet voor je rechter.

Eigenlijk moet mijn stem opnieuw leren lopen.

Les 2 heeft zich ook al aangediend. Om zoveel mogelijk te praten helpt het te benoemen wat je doet terwijl je het doet. Dat vergt een slechts klein beetje concentratie voor de inhoud van de boodschap maar laat voldoende rekenkracht vrij om bewust bezig te zijn met het aansturen van je stem. Als je me tegen mijzelf hoort praten dan is dat geen teken van krankzinnigheid (gelukkig) of van genialiteit (helaas), dan ben ik gewoon aan het oefenen.

Zeg eens Aaaaaa

Na een vervelende nacht, of eigenlijk een nacht met nare dromen over enge dokters met nog veel engere instrumenten en vervelende onderzoeken, ben ik vanmiddag naar het ziekenhuis getogen. Zo’n waarschuwing dat het “een erg onprettig onderzoek gaat zijn” doet niet veel goed voor de zenuwen. Ik ben al heel erg lang niet meer zo nerveus geweest voor een doktersbezoek. Zo nerveus dat ik mijzelf onderweg afvroeg of die mascara wel een goed idee was en dan maar waterproof genoeg zou zijn.

Het onderzoek begon bij een klinisch logopediste met een meting van mijn stem. Volume en toonhoogte werd electronisch gemeten terwijl ik een stuk tekst moest voorlezen en ook nog A-tjes  moest ‘zingen’. Van hoog naar laag en laag naar hoog, heel hard en heel zacht. Ik heb de gêne daarvoor maar een beetje opzij gezet. Ik zat in een kamertje, hopelijk enigszins geluiddicht, met twee professionals die dit soort dingen de hele dag moeten aanhoren.

Het eerste nieuws wat ik kreeg was al goed. Mijn gemiddelde toonhoogte is 140 Hz (voor wie dat wat zegt: dat is al 10 Hz hoger dan de gemiddelde mannenstem) en ik heb een stembereik van zo’n 2,5 octaaf. Wat normaal tot ruim is. Nu weet ik zelf dat ik gewoon heel weinig controle heb over mijn stem en ook nagenoeg geen technieken ken om deze te beïnvloeden. De logopediste gaf al aan dat ik het volume naar beneden moest brengen om borstresonantie te voorkomen. Als je harder gaat praten gaan je longen en borstkas als klankkast fungeren en hoe groter die klankkast hoe lager de toon. Vergelijk maar eens een Contrabas, cello en viool. Het zijn in opzet dezelfde instrumenten, maar het formaat van de klankkast bepaald de klank. Bij lagere volumes fungeert juist vooral je keel en mond als klankkast. Ander punt van aandacht is articulatie, daar kan ik ook nog veel op winnen. Vooral als ik het volume naar beneden ga brengen is dat erg belangrijk om goed verstaanbaar te blijven.

Belangrijkste nieuws wat de logopediste me gaf is dat ik ruim voldoende stembereik, nu al, heb om mee aan de slag te kunnen. Er zijn genoeg mogelijkheden om mijn stem te vervrouwelijken. dat stemt hoopvol. Ik heb ook al een adres van een ervaren logopediste op fietsafstand.

Daarna via de wachtkamer ook nog dat andere deel van het onderzoek, dat deel waar ik niet bepaald naar uitkeek, het videolaryngoscopisch onderzoek (hoeveel punten zou dat in Wordfeud opleveren?). Nadat eerst een co-assistent en de arts zelf met het blote oog en mijn keel en neus bekeken hebben  kwam het gevreesde apparaat om de hoek. Die arts kwam aan met een een scoop van zeker vijf-en-twintig centimeter lang aanzetten. Volgens mij zag die arts me nog wel wat bleker om de neus worden dan ik al ben, hij legde gelijk uit dat er aan het einde een spiegeltje zat en dat het geheel hooguit een centimeter of 5 mijn mond in zou gaan om over mijn tong heen te kijken.

Het onprettige deel van het onderzoek viel mee. Ja het was onprettig. Maar lang niet zo erg als de horrorverhalen die ik in mijn hoofd had gehaald en waar ik over had gedroomd. Met een gaasje trok die arts mijn tong nogal stevig naar buiten en die scoop ging horizontaal (gelukkig) tot achter in mijn keel. Ik heb maar een stuk of vier kokhalsneigingen hoeven onderdrukken. Onderwijl nog een paar a-tjes moeten zingen en hè-hè-tjes zuchten, wat best lastig is als je tong in een ijzeren greep naar buiten getrokken wordt.

Maar ook deze uitslag van dit onderzoek was positief. Ik heb hele mooie stembanden, die goed sluiten maar genoeg ruimte overlaten voor luchtstromen. Het niet roken en niet drinken, 3-4 drankjes per maand telt niet, stemde ook gunstig. Ook hier een positief nieuws over de mogelijkheden om aan mijn stem te werken.

Al met al stond ik na een uurtje weer buiten. Mét een verwijsbrief voor de logopedist én keelpijn. Tijd dus om een ijsje te gaan eten, wat ik vlug ben gaan doen. Nu voor het slapen gaan neem ik er ook nog eentje. Die keelpijn is nog niet weg.