Transgenderwet aangenomen!

Wetvoorstel met nummer 33.351: “Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek en de Wet gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens in verband met het wijzigen van de voorwaarden voor en de bevoegdheid ter zake van wijziging van de vermelding van het geslacht in de akte van geboorte.”  Ofwel de transgenderwet is vannacht om 02.00 uur met 51 stemmen voor en 24 stemmen tegen aangenomen door de Eerste Kamer! Een motie die de wet zodanig zou verlammen dat deze onuitvoerbaar zou worden is door een meerderheid afgewezen.

De belangrijkste punten uit de wetswijziging: Om het geslacht te laten aanpassen op de geboorteakte en in het GBA hoef je voortaan niet meer langs de rechter. De procedure gaat via de ambtenaar van de burgerlijke stand. Voor die juridische geslachtswijziging vervalt de sterilisatie-eis, je hoeft jezelf dus niet meer permanent en onomkeerbaar onvruchtbaar te laten maken om een paspoort met een juiste gendervermelding te krijgen.

Van het plenaire debat over de Transgenderwet in de Eerste Kamer heb ik alleen de tweede termijn kunnen volgen. Met de antwoorden van de staatssecretaris op de vragen. Van de eerste termijn heb de samenvatting gezien en (vluchtig) het stenogram gelezen. Veel nieuws heb ik niet gehoord, het was vooral herhaling van zaken die ook in de schriftelijke voorbereiding door de vaste Kamercommissie van Veiligheid en Justitie aan bod zijn gekomen. Ik doe een samenvatting van de belangrijkste zaken uit het debat.

Tussendoor even petje af voor staatssecretaris Teeven. Ik ben geen groot fan van de VVD en ook bij de koers die de staatssecretaris vaart op andere vlakken heb ik zo mijn bedenkingen. Echter heeft hij het wetsvoorstel zowel in de Tweede als in de Eerste Kamer goed weten te verdedigen. Ik heb het gevoel gekregen dat hij ook echt achter deze wetswijziging staat en het persoonlijk belangrijk vind dat deze wet erdoor komt. Het heeft gebleken dat de staatssecretaris zijn huiswerk heeft gedaan. Vooral waar het ging om zijn eigen werkterrein: justitie en strafrecht. Maar ook waar het ging om familierecht hield hij zich staande.

De belangrijkste thema’s in het Eerste Kamer debat waren duidelijk: de waarde van de deskundigenverklaring, de leeftijdsgrens en de ambtelijke procedure.

De senatoren vragen zich af hoe betrouwbaar de deskundigenverklaring is. Onder andere vragen zij zich af of één gesprek al voldoende is. Ze vragen ook hoeveel waarde die verklaring heeft als er een tegenstrijdige second opinion wordt afgegeven. Voor de deskundigenverklaring is het noodzakelijk dat er een duidelijk protocol wordt opgesteld, zodat de verklaringen betrouwbaar zijn. Ook noemt de staatssecretaris dat de deskundigen die aangewezen worden om die verklaringen op te stellen voldoende en actuele relevante kennis en werkervaring hebben. Daarbij noemt hij de drie Gender-teams die Nederland rijk is: Amsterdam, Groningen en Leiden als aangewezen deskundigen. Het team van het UZ in Gent wordt vooralsnog niet aangewezen als deskundige.

Volgens het wetsvoorstel kunnen jongeren vanaf 16 jaar zonder toestemming van een wettelijk vertegenwoordiger overgaan tot het laten aanpassen van hun administratieve geslacht. Eén van de uitgangspunten hierin is de Wet Geneeskundige Behandelings-overeenkomsten. Volgens die wet kunnen jongeren van 16 jaar zelfstandig beslissen om wel of niet een ingrijpende medische behandeling te ondergaan. In de senaat is men bang dat jongeren een onduidelijk zelfbeeld hebben en dat de wens tot geslachts-aanpassing niet duurzaam zal zijn, maar slechts een ‘fase’ die wel over gaat. Vooral de VVD struikelt over de leeftijdsgrens en ziet dit liever verhoogd naar 18 jaar. Aansluitend op de vragen over de deskundigenverklaring geeft de staatssecretaris ook aan dat voor adolescenten extra aandacht zal zijn in het op te stellen protocol. Hij gaat daarbij uit van zeker twee gesprekken. Tevens geeft hij aan dat het grootste deel van de jonge transgenders gesteund is door de ouders of wettelijke vertegenwoordigers. Als belangrijk argument voor de leeftijd van 16 jaar zegt de staatssecretaris dat jongeren in deze leeftijd veel te maken hebben met zaken als aanmelden bij studie, diploma’s en bijbaantjes. Zaken waarin identificatie en de gegevens van de Gemeentelijke Basis Administratie van belang zijn.

De ambtelijke procedure die wordt voorgesteld is nog wel het heetste hangijzer, vooral voor de SP en het CDA. Twee senatoren, beide rechter, voelen zich duidelijk gekrenkt in hun ambtelijke trots wanneer de staatssecretaris zegt dat de rechter in de oude situatie inhoudelijk weinig doet met een aanvraag voor een geslachtswijziging. Hij zegt dat het een papieren zitting is, die rechter doet geen hoor en wederhoor en ziet de persoon in kwestie ook niet. Als transgender verzamel je de benodigde papieren, waaronder een medische verklaring dat je onvruchtbaar bent gemaakt. Die geef je aan een advocaat zodat deze de aanvraag in kan dienen bij de rechtbank. De rechter kan niet meer dan afgaan op de medische papieren en doet uitspraak. In de nieuwe situatie kan je zelf met de stukken naar de ambtenaar van de burgerlijke stand. Die controleert of alle papieren in orde zijn en de deskundige op de lijst staat en zet een stempel. Inhoudelijk mag de ambtenaar niet oordelen over de aanvraag.

In de senaat is een zodanig sterk verlangen naar een rechterlijke toetsing dat dit uitmond in een motie van CDA senator Lokin. De motie stelt dat de staatssecretaris de rechter terug moet brengen in de procedure. De staatssecretaris gaat daar tegenin dat zo’n aanpassing te ver gaat en dat het wetsvoorstel in dat geval opnieuw moet worden ingediend. Het ‘reparatievoorstel’ is een te grote aanpassing om zomaar door te voeren.

De motie-Lokin is afgewezen, het wetsvoorstel is aangenomen. De Transgenderwet zal op 1 juli 2014 in werking treden, zodat er tijd is om het protocol voor de deskundigen-verklaring op te stellen. Volgende zomer kan ik dan zonder gang naar de rechter en vooral zonder dure advocaat een nieuw paspoort aan gaan vragen. Die deskundigenverklaring krijg ik by default, aangezien ik al een diagnose van het VUmc Genderteam op zak heb.

Plenaire behandeling Transgenderwet

Dinsdag avond 2 april is de transgenderwet in een plenaire zitting van de tweede kamer behandeld. Het debat heeft mij positief gestemd.

De belangrijkste punten die ik heb opgepikt op een rijtje.

  • De liberale fracties (PvdA, D66, VVD, GroenLinks en CDA) stemmen in hoofdlijnen in met het huidige wetsvoorstel, maar willen wel een garantie dat er geen nieuwe wachtlijsten ontstaan of de wachtlijsten bij de genderteams langer worden. Zij zien de groep deskundigen het liefst nú al groter dan alleen de twee genderteams.
  • De staatssecretaris ziet niet in dat dit zal gebeuren. Hij  gaat ervan uit dat de in de meeste gevallen één gesprek voldoende is om de deskundigenverklaring af te geven.
  • Naar mening van de staatssecretaris moet de deskundigen een arts of psycholoog zijn omdat bij het vaststellen van de duurzaamheid van de wens andere psychische afwijkingen, bijvoorbeeld schizofrenie, uitgesloten moet worden.
  • Ondanks dat de deskundigen altijd medici zijn, zullen de gesprekken niet worden betaald uit de ziektenkostenverzekering. De transgender dient de € 150,- die is genoemd zelf te bekostigen.
  • Transgenders die al onder behandeling zijn bij de genderteams mogen by default een deskundigenverklaring krijgen, zonder extra gesprekken.
  • De SGP houdt vast aan de bijbel en een onfeilbare schepper en is uiteraard tégen het wetsvoorstel. Belangrijkste argument is ouderschap en identiteitsontwikkeling van kinderen van transouders.
  • De staatssecretaris is van mening dat transouders prima in staat zullen zijn om hun kinderen uit te leggen hoe de vork in de steel zit en veegt dat argument van tafel.
  • De PVV wenst dat het systeem blijft zoals het is: de gang naar de rechter moet blijven, samen met de verplichte sterilisatie. Tevens wenst de PVV een duidelijke definitie van ‘man’ en ‘vrouw’ zodat de staat in onderbroeken kan kijken om te bepalen bij welk groepje iemand hoort.
  • De staatssecretaris weerlegt deze wens om fysieke definities. Hij spreekt over menselijkheid en met de tijdsgeest en veranderende medische inzichten meegaan.
  • Zowel de PVV als de SGP halen de moederschapsclausule aan (transmannen die een kind baren worden als moeder op de geboorteakte van het kind geregistreerd) en vinden het onwenselijk dat een man een kind zou kunnen baren.
  • De staatssecretaris benadrukt wederom dat transouders, net zoals lesbische of homo ouders, prima kunnen uitleggen aan kinderen wat er aan de hand is.
  • De PVV wenst dat het maar één keer in je leven mogelijk mag zijn om van geslacht te wisselen en gaat uit dat de wet gebruikt gaat worden voor identiteitsfraude.
  • De staatssecretaris ziet mensen die vaker wisselen als een uitzondering en vind dat geen bezwaar, mits er steeds een deskundigenverklaring wordt overlegt. Die deskundigenverklaring blokkeert ook de mogelijkheden tot identiteitsfraude.
  • De liberale partijen (behalve de VVD) dringen aan op een snelle evaluatie van het wetsvoorstel: na 3 jaar in plaats van pas na vijf jaar. In de evaluatie moet worden meegenomen: afschaffen van de deskundigenverklaring of uitbreiding van de groep deskundigen, verlaging van de leeftijdsgrens naar 12 jaar en het toevoegen van een derde neutrale geslachtscategorie of geslacht in het geheel niet meer vermelden.

De Tweede Kamer stemt volgende week, dinsdag 9 april, over het wetsvoorstel en de amendementen.

Update 9 april:  De Tweede Kamer heeft voor de wet gestemd! Ook het amendement voor onderzoek naar het laten vallen van geslachtsregistratie is aangenomen, de andere amendementen zijn verworpen. Op 23 april is de procedurevergadering door de Eerste Kamer.

Dat de SGP tegen zou zijn had ik niet anders verwacht. De reden waarom die partij tegen is is duidelijk: de bijbel. Maar het is een geloofsovertuiging, die mag je hebben in dit land en hoewel ik er een mening over heb dien ik die overtuiging te respecteren.  Als je vrijwillig kiest om jezelf aan bepaalde leefregels te houden staat dat je geheel vrij, die leefregels moet je echter niet opleggen aan anderen die daar geen behoefte aan hebben.

Van de PVV had ik het min of meer wel verwacht dat ze tegen zouden zijn. Ook al hebben ze het Roze Stembusakkoord (waar snelle aanname van de transgenderwet in staat) ondertekend, met dit punt is de partij het toch niet eens. Op deze draaikonterij en onbetrouwbaarheid is de PVV fijntjes gewezen door de andere fracties én de staatssecretaris. De argumenten die de partij aandroeg waren doordrongen van onmetelijke domheid en totaal niet weten waar het over ging. Hun gedrag in het debat deed het vooroordeel dat de PVV een xenofobe onderbuikredenatiepartij is bevestigen.

Als ik dan zulke reacties lees onder een nieuwsbericht over het wetsvoorstel, dan wordt ik daar een beetje verdrietig van. Het zijn dezelfde xenofobe argumenten waar ik vaker mee te maken heb in discussies, exact de argumenten die de PVV durfde te noemen in het parlement. Even een paar ‘hoogtepuntjes’:

Reacties

Wetswijziging voor administratieve geslachtsaanpassing

Hoera! Na jaren van vertraging en beloftes is er door de staatsecretaris eindelijk een wetsvoorstel ingediend om de regels rondom de administratieve wijziging van je geslacht te versoepelen. Een maand geleden postte ik nog Paspoortperikelen, waar ik schreef dat dit wetsvoorstel in voorbereiding was. Afgelopen vrijdag heeft het Ministerie van Justitie een persbericht doen uitgaan dat daarover berichtte. Ik heb alleen nog dat persbericht en wat meer nieuws rondom het gebeuren gehoord en gelezen, nog niet de exacte wettekst. Naar wat ik begrijp wordt niet alleen die sterilisatie eis geschrapt, ook de procedure zal vereenvoudigd worden.

Volgens de huidige, oude, wetgeving moet je nog onvruchtbaar gemaakt worden voordat je in de gemeentelijke basisadministratie en het geboorteregister de geslachtswijziging kan laten doorvoeren. Dit was een doorn in het oog van niet alleen de transgendergemeenschap, maar diverse mensenrechtenorganisaties. Het is nogal een aantasting van je lichamelijke integriteit zo’n verplichte sterilisatie. Dat je voor iets simpels als een M in een V veranderen in een computer maar even langs een arts moet om wat organen te laten verwijderen. In de nieuwe situatie is een deskundigenverklaring dat de overtuiging van het veranderen van het geslacht blijvend van aard is voldoende.

In de paar regels van dat persbericht staat ook genoemd dat je met die verklaring naar een ambtenaar van de burgerlijke stand moet. Dat zou een enorme verbetering zijn ten opzichte van de huidige gang van zaken. Waar je met een advocaat naar de rechter moet die de geslachtswijziging moet goedkeuren. Als die stap ook uit het proces kan worden geschrapt scheelt dat een boel geld. Ik heb om mij heen gehoord dat je voor alle papierwerk als snel zo’n € 800,- kwijt bent aan een advocaat en bijkomende kosten. Ik betaal veel liever gewoon alleen maar die € 50,- aan leges voor een nieuw paspoort.

Het wetsvoorstel is inmiddels goedgekeurd door de ministerraad en ligt nu bij de Raad van State. Als ik mijn lessen Economie en Geschiedenis over Thorbecke goed herinner gaat het wetsvoorstel nadat de Raad van State er een advies bijgedaan heeft naar de Tweede Kamer voor behandeling en stemming. Als dan de Eerste Kamer er ook nog zijn plasje over heeft gedaan kan het naar Hare Majesteit voor een krabbel. Het zal dus nog wel even gaan duren. Maar ik ben al wel optimistisch! Ik ga er niet vanuit dat de conservatieven in deze zaak dwars gaan liggen, zoals dat in Zweden helaas wel is gebeurd.