Hij is een Zij

Het gonsde al een tijdje rond in de online trans-scene: Hij is een Zij, het nieuwe programma van Arie Boomsma over transgenders, uitgezonden op de KRO. Dinsdag was de eerste aflevering, ik twijfelde vooraf of ik het zou gaan kijken. Mijn genderdysforie bepaalt dagelijks mijn leven en is in mijn gedachten altijd aanwezig. Soms voelt het alsof mijn leven alleen maar om mijn transitie draait. Om dan ook nog zo’n documentaire/interviewreeks te kijken had ik niet heel veel zin in, maar ik heb toch gekeken.

In dit programma Hij is een Zij volgt Arie Boomsma een aantal vooral jonge transgenders in hun transitie. De verwachtingen waren een beetje gemengd, na het laatste transgerelateerde programma dat Arie presenteerde, Debat op Twee, waren de meningen over hem nogal verdeeld. Ik vond toen al dat hij het als presentator best goed deed. Na de eerste aflevering van Hij is een Zij vind ik dat hij het uitstekend deed. Ik ken niet veel van zijn eerdere programma’s, maar ik vind Arie als interviewer het goed doen persoon. Hij is kalm, stelt goede vragen, komt meelevend over en heeft een prettige stem om te horen.

Belangrijker dan de persoon van de interviewer is de manier hoe de geïnterviewden in beeld worden gebracht. Bij iedere aankondiging van een programma over transgenders is men bang dat het een hoog freakshow gehalte zal hebben, het is een soort collectieve angst. Vind ik vrij ongegrond, ja er zijn tv-programma’s die transen op nogal negatief neer zetten, maar er zijn genoeg programma’s geweest die het onderwerp transgender wel op een integere manier neerzetten en bijdragen aan een brede acceptatie in de maatschappij. Hij is een Zij is er een van.

Wat ik vooral prettig vond is het afbeelden van de transitie als een lang en zwaar proces. Dat is het namelijk, vaak wordt er heel erg gefocust op die ene operatie. Terwijl dat maar een klein deel van het proces is, voor velen een belangrijk deel, maar toch slechts een deel. De gevolgen van een hormoonbehandeling vallen de buitenwereld veel meer op en dragen veel meer bij aan de maatschappelijke en sociale transitie. Operaties zijn veel meer het persoonlijke onderdeel. In Hij is een Zij wordt er ook wel aandacht aan besteed maar ligt er geen nadruk op.

Waar wél nadruk op ligt is de persoonlijke strijd die je doorgaat. Ook al ben je nog zo overtuigt van je gender. Je moet nog altijd een aantal maatschappelijke en persoonlijke barrières door. Dat kan veel moeite en tijd kosten. Ook is al een paar keer naar voren gekomen dat transgender zijn geen keus is wat je zo maar even doet. Het overkomt je, de oorzaak onbekend. Het enige wat je kunt is je er zo goed mogelijk naar richten.

Hij is een Zij is een goed programma. Het brengt transgenders op een integere manier in beeld en besteed aandacht aan de dingen die er echt toe doen. Ook al is het verhaal van iedereen anders, het was voor mij toch vooral heel veel herkenning. Volgende week kijk ik weer en ik vind het een aanrader voor anderen om te kijken. Juist voor hen die niet met genderdysforie kampen geeft het een inzicht in ‘ons’ leven. Heb je de uitzending gemist? Terug kijken kan hier.

Vreemde eend in de bijt

Je kent ze vast wel die reünieprogramma’s op de televisie. Klasgenoten van Koos Postema was een bekende en er zijn nog spin-offs van gemaakt. Rob Kamphues heeft er nog eentje gepresenteerd. Je zet een oude schoolklas weer in, een in de studio gebouwd, klaslokaal en gaat ze interviewen over vroeger en nu. Er wordt een beeld geschetst van de ontwikkeling die iemand door heeft gemaakt. Het sulletje van vroeger die nu succesvol zakenman is, dat soort dingen.

Eigenlijk altijd is er wel één bijzonder persoon in de klas, iemand die iets bijzonders heeft gedaan in zijn leven. Die een medaille wint op de olympische spelen, die astronaut is geworden, geëmigreerd naar een onderzoeksstation op Antarctica, de minister-president. Iemand die niet het geijkte pad van huisje, boompje, beestje heeft bewandeld (of wel en nu het gezicht van een supermarkt reclame is). Of een transseksueel. Waar alle klasgenoten een opleiding zijn gaan doen, een baan gevonden of een eigen bedrijf hebben gestart. Verliefd, verloofd en getrouwd zijn. Kinderen hebben gekregen. Er is altijd een vreemde eend in de bijt.

Kort geleden kreeg ik een berichtje via facebook van een oud klasgenote die me in het voorbij fietsen had herkend. Wat ik überhaupt al een hele prestatie vind, ik heb haar al zo’n 13 jaar niet meer gezien. Komt nog bij dat ik op facebook mijn nieuwe naam gebruik en ik ook nog eens gekleed in een zomerjurk op de fiets zat. Ik zag er duidelijk niet meer uit als de persoon naast wie ze zat tijdens de wiskundelessen in mavo-4. Nu krijg ik wel vaker berichtjes van oud klasgenoten die me meestal via-via terugvinden op facebook en dan op mijn naam en dit blog stuitten, maar deze was toch wel bijzonder.

Ik besefte dat in zo’n reünieprogramma ik die vreemde eend zou zijn. Klinkt wat narcistisch als ik het zo zeg, maar zo voelt het wel. Ik heb dan wel niet een bijzondere carriere  opgebouwd, in de ruimte geweest of lid van de regering. Wel ben ik van de gebaande paden af gegaan om mijn hart en gevoel te kunnen volgen. Al vind ik het zelf niet zo’n enorme prestatie, ik doe gewoon wat ik moet doen. Toch ben ik wel benieuwd naar de reacties op een toekomstige reünie van een van de scholen waar ik vroeger gezeten heb.

Mijn gevangenis

Ik leef al mijn hele leven in een gevangenis; een gevangenis gevormd door mijn eigen lichaam. Met de maatschappij als cipier. Die gevangenis houdt mijn innerlijk gevangen en heeft een nette hoge muur om haar heen gebouwd, zodat ze maar niet naar buiten kan. Voordat ik wist dat het ook anders kon, was dat niet eens zo erg. Maar sinds ik eenmaal op verlof ben geweest en van de vrijheid geproeft heb, valt het me zwaar om terug mijn cel in te moeten voor het dagelijks leven.

De maatschappelijke discussie over de zogenaamde luxe van de Nederlandse gevangenissen laaien zo af en toe weer op. Onlangs zag ik een aflevering van het TV-programma Buch in de Bajes. Nederlandse gevangenissen lijken geenszins op wat wordt vertoont in Locked-Up Abroad, wat in beeld brengt hoe gevangenissen in bijvoorbeeld zuid-oost Azië en Zuid-Amerika, er van binnen uitzien. Wel hoor je van de gedetineerden waar Menno Buch mee spreekt dat niet de aan- of afwezigheid van luxe het in de gevangenis zitten zwaar maakt, maar het gebrek aan vrijheid. Dat je niet kan doen wat je wilt, wanneer je dat wilt en op de manier waarop je dat wilt. Aan dat gevoel, dat gebrek aan vrijheid, kan ik relateren. Ik heb verder namelijk wel alle luxe die ik zou kunnen wensen, maar geen vrijheid. Zonder die vrijheid is die luxe weinig waard.

Mijn gevangenis weerhoud mij ervan om me te kunnen en durven uiten zoals ik dat wil. Bepaalde gevoelens en interesses aan de buiten wereld tonen, dat is eng en moeilijk. Die beperkingen ervaar ik dagelijks, in allerlei kleine dingen. Dingen waar anderen, die geen genderdysforie hebben, waarschijnlijk niet eens over nadenken. Dingen als het kopen van kleding, keuze in accessoires, publieke toiletten, keuze in tijdschriften (krijg ik standaard de vraag of het een cadeautje is) naar de kapper, of een schoonheidsspecialist gaan. Bij die laatste twee heb ik no zo ongeveer een vaste openingszin: “Ik ben transseksueel, en streef naar een vrouwelijker voorkomen…..” Over het algemeen uit dat in een aangenaam gesprek over mijn proces. Maar daar wil ik toch wel vanaf. Ik wil aangezien worden voor wíe ik ben niet voor wát ik ben. Als ik zin heb om de Viva te lezen, of de Elle, of een ander tijdschrift dat ik nooit las. Dan is dat niet omdat ik daar plotseling interesse in heb gekregen, dan is dat omdat ik nu begin uiting aan die interesses te durven geven.

Ik wil eigenlijk maar één ding: gewoon kunnen zijn wie ik ben. In alle vrijheid, zonder beperkingen, zonder rare blikken, zonder commentaar. Ik heb nu al 29 jaar in mijn gevangenis geleefd, ik vind het genoeg! Ik heb er genoeg van dat er maatschappelijk wordt bepaald wat ik allemaal wel en niet mag. Het einde van mijn straf komt in zicht en zo af en toe heb ik al proefverlof, na bijna 30 jaar zonder echte vrijheid om mezelf te kunnen zijn. Ondanks dat al die vrijheid me best angst inboezemt heb ik genoeg van mijn gevangenis. Ik laat me niet meer terug stoppen. Ik laat niemand mijn regime verzwaren en ik laat zeker niet toe dat mijn straf wordt verlengd. Ik wil mijn gevangenis uit!

24 uur met Valentijn

Uiteraard werd ik afgelopen week van alle kanten geattendeerd op het tv-programma ’24 uur met…’ Waar Wilfried de Jong zich 24 uur lang opsluit en een wekelijks wisselende gast interviewt. Die gast was deze aflevering Valentijn de Hingh. Een model, winnares van de Elle Style award en onderwerp van de documentaire ‘Valentijn’ waarin ze vanaf haar kinderjaren bijna een decennium lang in haar proces gevolgd is. Het proces natuurlijk de verandering van geslacht, ooit is ze als jongen geboren.

Valentijn is iemand waar ik best tegenop kijk. Idool is een groot woord, maar een voorbeeld is ze wel. Haar openheid over haar leven, haar voorgeschiedenis en alles waar ze mee worstelt is mede inspiratie geweest voor mij om dit blog te starten. Ze is een voorbeeld dat je als transgender niet hoeft weg te kruipen in een hoekje. Dat je niet je hele voorgeschiedenis, je “vorige leven” zoals sommigen het noemen hoeft uit te wissen en te verbergen. Ze steekt niet onder stoelen of banken dat ze fysiek gezien als jongen geboren is maar is gewoon succesvol in het leven.

In het interview heeft ze best rake dingen gezegd. Herkenbare zaken en gesproken over dilemma’s en problemen waar ik zelf ook mee worstel. Ik wil mijn gedachten daar even over laten gaan.

Een belangrijk thema in het gesprek is natuurlijk de operatie. Vrij expliciet legt ze uit hoe dat voor haar geweest is. Die operatie is zwaar en pijnlijk en heeft een nasleep, dat wist ik al. Veel interessanter vond ik haar beweegredenen om voor die operatie te kiezen. Voor haar was het niet zozeer de principiële keus dat ze van haar penis af moest. Ja, ze wilde er wel van af. Belangrijke factoren voor haar waren fysiek en sociaal gemak. Makkelijker geaccepteerd worden. Meer comfort in kleding. Zonder problemen in een bikini op het strand kunnen liggen. Dat zijn factoren die in mijn besluit ook meewegen. Want immers: wie kijkt er in mijn onderbroek. En met een beetje moeite kan je in alle soorten kleding de boel zodanig verbergen dat niemand ook maar iets ziet. Of dat ook comfortabel is, zal ik hier dan maar even buitbeschouwing laten. Wat ik zelf een mooie opmerking vond was wat ze vertelde over hoe ze uit de narcose ontwaakte. Dat ze zich nu de operatie gedaan was ze niet méér vrouw voelde dan ervoor. Ze was dezelfde persoon ervoor als erna.

De operatie heeft ze wel gezien als de ultieme erkenning dat ze de juiste keuzes in haar leven heeft gemaakt. Ik herken dat. Iedere stap die ik voorwaarts zet voelt voor mij als een bevestiging. Ook al zijn die stappen moeilijk, eng of pijnlijk. Steeds weer is het een beetje bevestiging dat het een juiste stap is, een in de goede richting.

Bijzonder was ook de boodschap over gender, dat gender gewoon werkt in ons sociaal systeem. Meisjes, jongens die scheiding is duidelijk en makkelijk. Meisjes spelen met poppen, jongens met auto’s. Klaar! dat klopt ook wel. Uitzonderingen bevestigen de regel. Voor het over grote deel van de mensen werkt het zo ook gewoon en kan je inderdaad prima de maatschappelijke rol van een persoon koppelen aan het geslacht waarmee ze geboren worden. Afwijkingen van die regels worden raar gevonden. Als men daar wat meer voor open zou staan in de maatschappij dan zullen mensen als ik, het gewoon net wat makkelijker hebben.

Ik vond het een interessant programma. Terug kijken kan via Uitzending gemist.